Pomóż w badaniu różnorodności grzybów z CNE – Projekt FunDive

Dlaczego taki projekt?

Naukowcy odkryli już większość gatunków roślin i zwierząt (no może za wyjątkiem bezkręgowców). Wiemy już o nich całkiem dużo. Jest jednak królestwo świata żywego, o którym ciągle wiemy za mało. Są to grzyby!

Nawet w Europie, mimo wielu lat badań mykologicznych, brakuje danych o ich rozmieszczeniu, czy też zmienności genetycznej. Dlaczego jest to ważne? Bez tej wiedzy nie da się ich skutecznie chronić. By móc określić czy dany gatunek jest zagrożony potrzebne są dane o jego liczebności czy też występowaniu. Wiedza ta umożliwia określenie statusu gatunku i jego ewentualne wciągnięcie do Czerwonej księgi gatunków zagrożonych (IUCN) i prawną ochronę.

Eksperci spodziewają się też, że w badanych środowiskach kryją się gatunki całkowicie nowe dla nauki, które dotychczas nie zostały jeszcze opisane i sklasyfikowane.

Jak możesz pomóc?

Możesz pomóc naukowcom poszerzać wiedze o grzybach. Dołączając do projektu w roli naukowca obywatelskiego, zyskasz możliwość realnego wpływu na naukę.

Centrum Nauki Experyment dzięki współpracy z Uniwersytetem Warszawskim dołączyło do ogólnoeuropejskiej inicjatywy FunDive, finansowanej w ramach prestiżowego programu Biodiversa+ i zrzeszającej obecnie 42 partnerów z 26 krajów.

Celem tego przedsięwzięcia jest uzupełnienie wiedzy o występowaniu wybranych gatunków grzybów, co pozwoli na ich lepszą ochronę oraz aktualizację Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych.

Zebrane dzięki obywatelskiemu zaangażowaniu dane trafiają bezpośrednio do publicznych baz wspierających europejskie strategie zachowania bioróżnorodności.

Jak wziąć udział w projekcie?

FunDive składa się z różnych projektów, z których każdy koncentruje się na konkretnej grupie grzybów. Możesz zaangażować się w dowolny projekt, dokumentując i zbierając okazy grzybów i dzieląc się obserwacjami co do ich występowania.

Proces jest prosty: znajdź okaz docelowego gatunku, zrób mu zdjęcie, udokumentuj go w aplikacji PlutoF GO lub innej zalecanej aplikacji, a jeśli wybrany  projekt to zakłada: konieczne wyślij wysuszone okazy do krajowego punktu kontaktowego (Uniwersytet Warszawski) lub zgłoś się z nim do CNE, a my przekażemy go dalej.

Twój okaz zostanie dodany do bazy danych i zidentyfikowany na podstawie informacji molekularnych. Możesz potem  śledzić drogę swojego okazu  w bazie projektu FunDive.

Instrukcja udziału w projekcie

Uczestnictwo w badaniach wymaga wykonania kilku kroków:

• Obserwacja w terenie: Poszukiwania należy prowadzić poza terenami prywatnymi oraz rezerwatami, gdzie okazy można wyłącznie fotografować. Zgodnie z założeniami projektu nie zbieramy gatunków chronionych w miejscach niedozwolonych.
• Dokumentacja fotograficzna: Należy wykonać zdjęcia w naturalnym środowisku, najlepiej gdy okazy znajdują się w stanie wilgotnym. Grzyb powinien być ujęty z wielu perspektyw (z góry, od spodu oraz w podłożu). Ważne jest także sfotografowanie otoczenia, czyli udokumentowanie typu lasu oraz rodzaju gleby. Na koniec należy delikatnie wykopać okaz, aby ująć na zdjęciu części ukryte w ziemi.
• Rejestracja znaleziska: W aplikacji PlutoF GO (w ramach projektu „Citizens for FunDive”) wgrywa się zdjęcia, dodaje lokalizację GPS, określa siedlisko i nadaje okazowi unikalny numer ID. Jeśli aplikacja wskaże, że numer nie jest unikalny, należy dodać wybraną literę zaraz po dacie urodzenia (np. MICKOW0204B_5). Zapisane dane należy przesłać do bazy.
• Pobieranie i suszenie próbki: Owocnik należy delikatnie wykopać wraz z częścią podziemną i całkowicie wysuszyć w domu do pełnej chrupkości. Rekomendowane jest użycie suszarki do grzybów (w temperaturze 35°C–45°C), jednak przy jej braku można wykorzystać suche, przewiewne i nasłonecznione miejsce. Każdy okaz wymaga osobnej papierowej torebki opisanej przypisanym numerem ID.
• Przekazanie próbki: Wysuszone okazy – lub świeże, w przypadku braku warunków do ich samodzielnego wysuszenia – należy dostarczyć do Centrum Nauki Experyment. Trafią one następnie na analizy sekwencjonowania DNA do Uniwersytetu Warszawskiego.

Każde zgłoszenie ma wielką wartość naukową. Portal projektu FunDive pozwala na bieżąco śledzić drogę Twojego okazu – sprawdzisz m.in., czy wyizolowano z niego DNA i potwierdzono jego gatunek.

Masz pytania?

Jeśli masz pytania, chcesz przekazać okazy, masz problemy z obsługą aplikacji, skontaktuj się z nami! Obserwuj również media społecznościowe CNE, ponieważ nie zabraknie grzybów podczas naszych wydarzeń!

Kontakt do koordynatora:

Zbigniew Czapliński

E-mail: [email protected]

Telefon: 504 252 847

FAQ

Gdzie mogę dostarczyć zebrane okazy?

Zarówno okazy wysuszone, jak i świeże, można dostarczyć bezpośrednio do Centrum Nauki Experyment. Przekazanie próbek wymaga wcześniejszego kontaktu z koordynatorem projektu (Zbigniew Czapliński, e-mail: [email protected], tel. 504 252 847). Każdy okaz musi znajdować się w oddzielnym opakowaniu (najlepiej w papierowej torebce) i być wyraźnie podpisany numerem ID nadanym wcześniej w aplikacji. Próbki zostaną przesłane na Uniwersytet Warszawski.

Czy poszukiwane grzyby są jadalne?

Nie! Większość poszukiwanych gatunków jest niejadalna, a niektóre są trujące, dlatego należy zachować ostrożność.

Jak stworzyć unikalny numer ID i co zrobić, gdy nie jest on unikalny?

Numer powinien składać się z następujących elementów: trzech pierwszych liter imienia, trzech pierwszych liter nazwiska, daty urodzenia (w formacie DDMM), znaku podkreślenia oraz kolejnego numeru okazu. Na przykład pierwszy okaz zarejestrowany przez Michała Kowalskiego, urodzonego 2 kwietnia, otrzyma kod MICKOW0204_1. Jeśli podczas wprowadzania danych aplikacja wskaże, że numer ID nie jest unikalny, należy dodać wybraną literę zaraz po dacie urodzenia, na przykład MICKOW0204B_5. Dokładnie ten sam kod musi zostać zapisany na fizycznym opakowaniu okazu.

W jaki sposób najlepiej wysuszyć zebrane okazy w domu?

Rekomendowane jest użycie suszarki do grzybów lub owoców, ustawionej na temperaturę pomiędzy 35°C a 45°C. Jeśli nie dysponujesz takim urządzeniem, okazy możesz z powodzeniem suszyć w suchym, przewiewnym i nasłonecznionym miejscu. Kluczowe jest, aby grzyb został wysuszony całkowicie, do momentu uzyskania pełnej chrupkości, co zabezpiecza materiał przed zniszczeniem przed analizą DNA.

O czym należy pamiętać po wysuszeniu?

Gotowe okazy należy zapakować pojedynczo do papierowych torebek z wpisanym unikalnym numerem ID. Ze względu na dużą zdolność grzybów do pochłaniania wilgoci (higroskopijność), próbki trzeba bezwzględnie przechowywać w suchym miejscu, aby zapobiec ich pleśnieniu. W przypadku trudności z suszeniem w domowych warunkach, do placówki można przynieść świeże owocniki.

Czy można edytować dane po ich wysłaniu?

Dane niezapisane ostatecznie w bazie można modyfikować bezpośrednio z poziomu aplikacji PlutoF GO na urządzeniu mobilnym. Po zatwierdzeniu i przesłaniu informacji na serwer (poprzez kliknięcie ikony chmury), ewentualna edycja jest możliwa wyłącznie za pośrednictwem strony internetowej PlutoF Workbench.

Dlaczego udział obywateli w tym projekcie jest ważny?

Dostarczane przez wolontariuszy dane wspierają proces mapowania siedlisk i łatają luki w obecnej wiedzy mykologicznej. Obserwacje terenowe oraz nadesłane próbki stanowią podstawę do aktualizowania statusu konkretnych gatunków w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych (IUCN) oraz na lokalnych listach. Pomaga to w porządkowaniu taksonomii, śledzeniu inwazji obcych gatunków, a także daje szansę na odkrycie taksonów całkowicie nowych dla nauki, które wciąż czekają na swoje opisanie.